Doorgaande leerlijn vaardigheden

Op weg naar OPeRA vaardigheden.

 

Sterke persoonlijke vaardigheden van leerlingen en studenten zijn essentieel om succesvol te kunnen studeren en in de maatschappij te functioneren. Zulke vaardigheden vergen langere tijd om tot wasdom te komen. Om die reden is een systematische en brede aanpak nodig: noem het een doorgaande leerlijn. Daarin ligt een belangrijke opgave voor het onderwijs. 

In de zoektocht naar een doorgaande leerlijn voor vaardigheden in het voortgezet onderwijs, stuiten we op een uitdaging: Er is geen snelle oplossing. Het kopen van een (vaak dure) bestaande methode voor vaardigheden zal bijvoorbeeld niet het gewenste resultaat opleveren. Onze strategie richt zich daarom op scholen die succesvol een bestendig vaardighedenprogramma willen implementeren.  

Fase 1

Bewustwording 

Tijdens deze fase is het essentieel dat medewerkers op school zich bewust worden van het belang van een goed gestructureerde leerlijn voor vaardigheden. Een goede leerlijn helpt immers bij het creëren van gelijke kansen voor alle leerlingen, een verbetering van de examenresultaten en een soepelere doorstroom in het HO. 

Video

Links:
Link

Fase 2

Commitment vragen van de medewerkers 

In de tweede fase wordt betrokkenheid van medewerkers, leerlingen en ouders bij de ontwikkeling van de leerlijn gevraagd. Samenwerking tussen docenten, schoolleiders en andere betrokkenen zorgt namelijk voor een effectieve leerlijn. Betrek ze daarom, waar mogelijk, zowel bij de ontwikkeling als bij de implementatie.

Fase 3

Overeenstemming 

In deze fase zorgen we dat alle betrokkenen op één lijn zitten. Waar het in deze vooral om draait is de keuze voor- en prioritering van een lijst vaardigheden die op steun kan rekenen van de uiteindelijke uitvoerders. Welke lijst vaardigheden het beste is verschilt per onderwijsinstelling. Klik op de links onder de video voor inspiratie, maar schroom ook vooral niet creatief te combineren en aan te vullen.

 

Links

Vaardigheden raamwerk VOHO

HBO_vaardigheden

Fase 4

Inventarisatie 

Deze fase bestaat uit het in kaart brengen van vaardigheden die al bij de verschillende vakken onderwezen worden. Elke docent doceert immers al vaardigheden in de les. Denk hierbij bijvoorbeeld aan hoe je een toetsvraag beantwoord of hoe een leerling het beste kan leren. Een doorgaande leerlijn die hier niet op door bouwt is gedoemd te mislukken. Vaardigheden horen allereerst in de vaklessen thuis.

 

De vraag is welke methode het beste is om deze inventarisatie te maken. Lesbezoek is wellicht te bewerkelijk en enquête te vrijblijvend. Bekijk de onderstaande video en links voor inspiratie.

Fase 5

Hiaten en overlap 

Nadat in de vakken onderwezen vaardigheden in beeld zijn, is het tijd om te zoeken naar de hiaten ten opzichte van de lijst vaardigheden uit fase 2. Daarbij zal er ook overlap zijn in het bestaande programma. Let hierbij ook op tegenstellingen binnen die overlap. Leerlingen hebben er namelijk grote moeite mee als ze twee tegenstrijdige vaardigheden leren bij verschillende vakken.

 

Deze fase is daarom gericht op het identificeren van gebieden waar vaardigheden elkaar overlappen en waar tekortkomingen bestaan. Het is belangrijk om deze gebieden te begrijpen om gerichte interventies te kunnen plannen.

Fase 6

Gesprekken overlap en tekorten 

Nadat de hiaten en overlappingen in het vaardighedenonderwijs in kaart zijn gebracht, is het tijd voor gesprekken. Hoe kunnen overlappingen en tegenstrijdigheden worden opgeheven? Waar kunnen we gebruikmaken van elkaars lessen? Welk vak neemt welke hiaten op zich? Het is daarin ook belangrijk om medewerkers te informeren over onderzoek en best practices op het gebied van leerlijnen. Dit kan hen motiveren om actief bij te dragen aan het proces. 

Fase 7

Gesprekken meta vaardigheden 

Vaardigheden horen primair thuis in de vaklessen, maar het doceren en bespreken van metavaardigheden (zoals kritisch denken, samenwerking, communicatie) kunnen beter in de mentorles worden ondergebracht. De vraag is hoe mentoren het best beslagen ten ijs komen als het om meta-vaardigheden gaat. Denk hierbij aan concrete acties die verband houden met de vaardigheden die in de vaklessen behandeld worden. Overweeg om, op basis van deze meta-vaardigheden, differentiatie op te nemen in je leerlijn. Hoe ga je om met verschillende leerbehoeften en niveaus van studenten?

Fase 8

Ontwikkelen

Het ontwikkelen van de leerlijn vereist nauwe samenwerking en expertise. Zorg ervoor dat je heldere doelen en mijlpalen hebt. Zorg ervoor dat docenten goed zijn voorbereid om de leerlijn te ontwikkelen en uit te voeren. Training en ondersteuning zijn hierin essentieel. 

Tijdens het bouwen is het goed rekening te houden met de ontwikkeling van de leerling door de jaren heen. Wij adviseren hierbij de Matrix vaardigheden van het eerdergenoemde Raamwerk als uitgangspunt te nemen. Dit geeft een mooi voorzetje.

Fase 9

Implementatie 

Het implementeren van de leerlijn in de praktijk kan uitdagend zijn. Zorg voor voldoende ondersteuning, training en monitoring om een succesvolle uitvoering te waarborgen. De kans is immer groot dat het snel verzand. Bijna elke school heeft inmiddels een grote hoeveelheid mislukt lesmateriaal verzamelend, waar mensen veel werk in gestoken hebben. Laat jullie werk niet voor niets zijn geweest.

Fase 10

Evaluatie en borging 

Evaluaties laten zien of de leerlijn effectief is en om eventuele aanpassingen aan te brengen. Borging zorgt ervoor dat de leerlijn duurzaam blijft. Zorg daarnaast ook voor het monitoren van de voortgang en het bijsturen waar dat nodig is. Dit kan helpen om tijdig aanpassingen te doen en ervoor te zorgen dat de leerlijn effectief blijft. Denk vooraf na over welke evaluatie-instrumenten je gaat gebruiken om de voortgang van te meten. Denk aan formatieve en summatieve evaluaties. 

Blijf op de hoogte door je te abonneren op onze nieuwsbrief