Conferentie 2024

© Kirsten van Santen

Toegankelijk hoger onderwijs voor, door en na de poort

Het waarborgen van de toegankelijkheid is een breed gedragen doel in het hoger onderwijs. Desondanks is sprake van verschillen in de kansen van studenten met uiteenlopende onderwijs- en thuisachtergronden om succesvol in te stromen en te studeren in het hbo en op de universiteit. De afgelopen jaren deed Louise samen met een groot aantal onderzoekspartners uit heel Nederland onderzoek naar de vraag waarom studenten die in formele zin gelijke toegang hebben tot het hoger onderwijs, in de praktijk toch verschillen in hun kansen om succesvol in, door en uit te stromen. De focus ligt daarbij op het identificeren van sleutelmomenten en sleutelfiguren in en op weg naar het hoger onderwijs. In haar keynote deelt zij inzichten uit dit en ander onderzoek van haar hand gericht op kansrijke schoolloopbanen.

Louise Elffers is bijzonder hoogleraar Kansengelijkheid in het Onderwijs (UvA) en lector Kansrijke Schoolloopbanen (HvA). Per 1 september is zij tevens voorzitter van de Onderwijsraad. Zij richt zich in haar werk op de inrichting van onderwijs(stelsels) en de invloed van die inrichting op de schoolloopbanen van jongeren met verschillende onderwijs- en thuisachtergronden. Het vraagstuk van kansen(on)gelijkheid in het onderwijs vormt een rode draad in haar werk.

Hoe maken jongeren op basis van verschillende interesses een studiekeuze?

In zijn keynote zal Jonne Vulperhorst ingaan op hoe jongeren een studiekeuze maken op basis van hun verschillende interesses. Hij geeft inzicht in waarom interesses nu eigenlijk zo belangrijk zijn tijdens de studiekeuze, hoe jongeren kiezen tussen alle interesses die ze hebben binnen- en buitenschool, en welke valkuilen ze daarbij tegenkomen. Hij eindigt met enkele praktische tips en overwegingen voor begeleiders van het studiekeuzeproces. Jonne verzorgt na de keynote ook een verdiepende workshop, waar hij hier nog verder op in gaat.

Jonne is twee jaar geleden gepromoveerd op onderzoek naar de interesse-ontwikkeling van jongeren voor, tijdens en na de transitie naar een hoger onderwijsprogramma. In zijn onderzoek focuste hij op waarom iemand geïnteresseerd blijft in bepaalde activiteiten/ideeën/objecten, hoe jongeren verschillende interesses afwegen om tot een studiekeuze te komen en hoe deze interesses vervolgens door ontwikkelen in het hoger onderwijs. Met zijn proefschrift heeft Jonne de VOR/VFO dissertatieprijs gewonnen voor beste onderwijskundige thesis van 2022.  Jonne combineert nu onderzoekswerk, als onderzoeker & adviseur aansluiting vo-wo bij de Universiteit van Utrecht, naar dezelfde thema’s met zijn werk als adviseur en trainer, waarin hij voornamelijk workshops verzorgt voor decanen en mentoren rondom LOB.

Bekijk hier de presentatie van deze keynote.

Door dr. Jonne Vulperhorst (onderzoeker & adviseur aansluiting vo-wo Universiteit Utrecht)

Jonne gaat in deze workshop verder in op mogelijke praktische tools die ingezet kunnen worden door ondersteuners van het studiekeuzeproces om leerlingen tot een meer weloverwogen studiekeuze te laten komen. Specifiek gaan we aan de slag met een interviewmethode die al vaker succesvol ingezet is bij studiekeuzeonderzoek en begeleiding: de tijdslijn. Deze tijdslijn laat jongeren reflecteren op de interesses en studieprogramma’s die mogelijk bij henzelf passen over de tijd heen. Deze tool kan aanknopingspunten geven voor interesses die meer onder de radar zijn gebleven, het exploreren van nieuwe opleidingen en het uitzoeken of opleidingen echt bij hun en hen interesses passen.

Bekijk hier de presentatie van de workshop.

Door dr. Mariëtte Huizinga (UHD Onderwijswetenschappen en vice-decaan Onderwijs aan de Faculteit der Gedrags- en Bewegingswetenschappen, Vrije Universiteit Amsterdam)

In 2022 en 2023 kende het Ministerie van OCW een subsidie toe aan de HvA en VU ter bevordering van de Wisselstroom tussen het hbo en het wo. Een van de pilots binnen Wisselstroom betreft de training van vo-decanen in gespreksvoering met leerlingen en hun ouders over de StudieKeuzeCheck (SKC) die leerlingen hebben ingevuld, om zo deze leerlingen beter een keuze te kunnen laten maken op basis van hun eigen kwaliteiten en interesses. In deze workshop vertelt zij meer over de opzet en de eerste resultaten van de training. Tijdens de workshop is er gelegenheid tot uitwisseling.

Bekijk hier de presentatie van deze workshop.

Door Nicky de Vries (promovendus Vrije Universiteit Amsterdam)

 Het maken van een studiekeuze is lastig voor veel leerlingen aan het einde van de havo of vwo. Loopbaanoriëntatie en -begeleiding in het vo heeft als doel om leerlingen te ondersteunen bij maken van een onderbouwde keuze voor een vervolgopleiding en loopbaan. Ondanks vele initiatieven blijven scholen uitdagingen tegenkomen bij het ontwerpen van hun LOB-curriculum. 

Bovendien laten recente internationale en nationale literatuuronderzoeken over LOB zien dat er een gebrek is aan duidelijkheid over de onderliggende mechanismen die zorgen voor effectieve LOB. Binnen het OPeRA-netwerk zijn we op zoek gegaan naar wat decanen, mentoren, schoolleiders, leerlingen en studiekeuzeadviseurs binnen het ho beschouwen als effectieve LOB en welke mechanismen daaraan ten grondslag liggen. Dit leverde een kader op van LOB-activiteiten, moderatoren, mediatoren en contextuele factoren.

In deze workshop gaan we aan de slag met de uitkomsten van dit onderzoek. Na een kort overzicht van de resultaten word je uitgedaagd om je eigen LOB-praktijk onder de loep te nemen. In hoeverre is er ruimte voor diverse typen LOB-activiteiten, welke mechanismen spelen daarbij een rol, en welke invloed heeft de schoolcontext? Door vanuit het kader te kijken, krijg je inzicht in de sterke kanten en verbeterpunten van jouw LOB-praktijk. 

Bekijk hier de presentatie van deze workshop en de handout die bij de workshop werd gebruikt.

Door Lydwine Pijloo (Hogeschool van Amsterdam), Christopher van den Berg (Amsterdam UMC) & Wim Maas (Vrije Universiteit Amsterdam)

Lydwine Pijloo, Christopher van den Berg & Wim Maas

Er is een coachingstoolkit ontwikkeld en er zijn diverse pilotactiviteiten georganiseerd, waaronder HB-cafés en Snelle denkers Chat & Chill bijeenkomsten, waarin studenten met kenmerken van hoogbegaafdheid samenkomen voor workshops, sociale interactie en onderlinge ondersteuning. Om de communicatie tussen de studenten te vergemakkelijken, zijn een Whatsappgroep en een Teamsomgeving opgezet.

Ook is er een eerste verkennende netwerkbijeenkomst geweest met docenten uit het voortgezet onderwijs die gespecialiseerd zijn in het onderwerp hoogbegaafdheid.

In deze workshop presenteren we niet alleen de resultaten van het Wisselstroomproject maar willen we vooral –  samen met de leden van het netwerk hoogbegaafdheid –  met u van gedachten wisselen over een vorm van samenwerking tussen de verschillende lagen (VO en HO) op het gebied van hoogbegaafdheid. We kunnen veel van elkaar leren.  We zouden vier keer per jaar een brainstorm/updateoverleg willen beleggen. Wellicht komen er tijdens de workshop nog meer ideeën over wat we gezamenlijk willen doen/bereiken.

Alvast meer weten? Neem contact op met w.maas@vu.nl of l.n.pijloo@hva.nl.

Bekijk hier de presentatie van deze workshop.

Door Marieke Slootman & Sarah Uitman (associate lector & docent onderzoeker Lectoraat Jeugd en Samenleving, Hogeschool Inholland)

Een veerkracht-benadering versterkt de begeleiding en ondersteuning van leerlingen/studenten, bijvoorbeeld bij de uitdagingen rondom de start van een nieuwe opleiding. Het geeft jongeren regie en sluit daarmee aan bij hun sterke behoefte om dingen zélf te willen doen. Het verlegt de focus van problemen naar dingen die goed gaan.

De interactieve Veerkracht-tool helpt om in ondersteuningsgesprekken beter aan te sluiten op de leefwereld van jongeren. Jongeren leren op een andere manier kijken naar hun omgeving en leren krachtbronnen te herkennen en te benutten.

Na een korte uitleg van het veerkrachtperspectief maak je in deze workshop actief kennis met de digitale Veerkracht-tool. Daarna verkennen we gezamenlijk hoe je deze tool binnen jouw onderwijsinstelling kunt inzetten.

Bekijk hier de presentatie van deze workshop.

Door Ruben Wendel de Joode (Common Eye, Vereniging van toezichthouders in onderwijs en kinderopvang en Stichting Academische Opleidingen Groningen, School of Management)

Tijdens deze workshop gaat Ruben van Wendel de Joode met deelnemers aan de slag met het thema samenwerken. Voor een goede aansluiting is samenwerken cruciaal, maar hoe werk je op een goede manier samen? Wat zijn valkuilen en aan welke knoppen kun je draaien om tot succes te komen?

Tijdens de workshop wordt ingegaan op de resultaten van een onderzoek uitgevoerd in opdracht van NRO en waarvan de resultaten zijn beschreven in de publicatie: Samenwerken aan een toegankelijk hoger onderwijs: handreiking netwerksamenwerking.

Ruben werkt als organisatieadviseur bij Common Eye. Hij adviseert en begeleidt partijen in het onderwijs bij samenwerken: van regionale netwerken tot fusies. Regelmatig verzorgt hij trainingen en workshops over samenwerken. Hij is daarnaast docent bij Vereniging van toezichthouders in onderwijs en kinderopvang (VTOI-NVTK) en kerndocent bij de leergang Samenwerken aan complexe opgaven, van de Stichting Academische Opleidingen Groningen (AOG), waar School of Management onderdeel van uitmaakt.

Bekijk hier de presentatie van deze workshop.

Door Daniëlle Vogels (voorlichter van studiekeuzebegeleiders vanuit Wageningen University & Research en oprichter van het TussenjaarKenniscentrum)

In deze workshop geeft Daniëlle Vogels je informatie en opdrachten die je aan het denken zetten over het belang van voorlichting over mogelijkheden, risico’s en kansen van een tussenjaar bij de overstap naar een vervolgopleiding. In het kader van loopbaanoriëntatie en –begeleiding en kansen(on)gelijkheid. Je gaat met deze informatie en opdrachten tijdens de workshop zelf aan de slag en kunt deze gebruiken voor jouw werk en leerlingen.

Daniëlle Vogels is voorlichter van studiekeuzebegeleiders vanuit Wageningen University & Research en oprichter van het TussenjaarKenniscentrum. Deze onafhankelijke non-profit organisatie vergaart en verspreidt informatie over mogelijkheden, risico’s en kansen van een tussenjaar, in het kader van loopbaanoriëntatie en –begeleiding. Hiernaar wordt verwezen door onder meer Rijkoverheid.nl, Landelijk Centrum Studiekeuze en Vereniging voor Begeleiders in Onderwijs BiOND.

Bekijk hier de presentatie van deze workshop.

Door dr. Theo Bakker (lector Learning Technology & Analytics, kenniscentrum Global & Inclusive Learning, De Haagse Hogeschool)

Deze workshop gaat over wat leerlingen en studenten met autisme ons kunnen leren over beter onderwijs. “Wat goed is voor studenten met autisme, is goed voor alle studenten” was een van de stellingen uit het proefschrift van Theo Bakker over het studieverloop en -succes van studenten met autisme in het hoger onderwijs (2022).

Sinds zijn promotie heeft Theo ruim 100 ervaringsverhalen verzameld van docenten, studiebegeleiders, studentpsychologen, decanen, ouders en leerlingen zelf over leerlingen en studenten met autisme. In deze workshop zal hij die gebruiken om in te gaan op vragen als: Wat is autisme? Welke impact heeft deze vorm van neurodiversiteit op de interactie met docenten en medeleerlingen/-studenten? Wat kunnen we hiervan leren voor beteer onderwijs en een betere onderwijsomgeving voor alle leerlingen?

Bekijk hier de presentatie van deze workshop.

Door Ghariba Loukili (beleidsadviseur kwaliteitszorg en toetsing) & Ouafila Bejja-Essayah(projectleider Diversiteit en Inclusie) beiden werkzaam bij domein Creative Business, Hogeschool Inholland

Deze workshop richt op het vinden van oplossingen voor een zachte landing van voortgezet onderwijs (vo) naar hoger onderwijs (ho). Deze overgangsfase is van cruciaal belang voor de toekomst van al onze studenten. In het hoger onderwijs wordt van studenten verwacht dat zij meer zelfregie tonen en actief deelnemen aan formatief handelen. Daarom richten we ons tijdens de workshop op hoe we deze overgang voor een diverse populatie zo soepel mogelijk kunnen maken.

We delen graag onze bevindingen over hoe flexibel onderwijs in de praktijk wordt vormgegeven en welke studenten in- en uitgesloten worden in deze nieuwe onderwijsvormen. Door deze inzichten te delen, kunnen we gezamenlijk zoeken naar oplossingen om een inclusieve leeromgeving te creëren. Hoe kunnen we leerlingen al in het voortgezet onderwijs voorbereiden op de vaardigheden die ze nodig hebben om succesvol te navigeren in een hoger onderwijssysteem dat steeds meer gericht is op zelfsturend leren en formatief handelen? We bespreken praktische strategieën en voorbeelden uit de praktijk om de autonomie en aanpassingsvermogen van studenten te versterken.

Bekijk hier de presentatie van de workshop.

Door Annemieke Rebel (Expertisepunt LOB) & Daphne Wiersma (Lectoraat Kansrijke Schoolloopbanen in een Diverse Stad / Leergang Loopbaancoaching / Toegepaste Psychologie,  Hogeschool van Amsterdam)

De O van LOB staat niet alleen voor oriëntatie, maar ook en vooral voor (persoonlijke) ontwikkeling en dat vraagt de betrokkenheid van het hele onderwijsteam: van schoolleider tot docent, iedereen draagt bij aan goede loopbaanontwikkeling op school. Maar hoe maak je je team hier enthousiast voor en hoe kun je hierin als aanjager van dit proces een rol spelen? Tijdens deze workshop reflecteer je op hoe de loopbaangerichte leeromgeving op dit moment vorm krijgt in jouw organisatie en wie hierin al ‘aan boord zijn’, en hoe jij jouw eigen rol invulling geeft, om vervolgens aan de slag te gaan met wat jij vanuit jouw rol nog meer kunt doen om meer mensen mee te krijgen voor LOB.

De workshop wordt verzorgd door het Expertisepunt LOB samen met Daphne Wiersema. Daphne, onderzoeker bij het lectoraat Kansrijke Schoolloopbanen in een diverse stad van de Hogeschool van Amsterdam, deed samen met twee collega’s onderzoek naar succesvolle interventies om LOB meer van iedereen te maken en geeft hierover praktische tips. Vanuit het Expertisepunt LOB laten we zien welke tools en werkvormen je kunt inzetten om de betrokkenheid van je team te vergroten. Je verlaat de workshop met een concreet plan.

Deze workshop is heel geschikt om samen met een school- of teamleider bij te wonen zodat jullie op school gezamenlijk verder kunnen werken aan het gemaakte plan.

Bekijk hier de presentatie van deze workshop.

Door Mariska Krijgsman & Bernadette Laudy (voorzitters werkgroep Werken met leeruitkomsten, kerngroepleden Bestuursakkoord Flexibilisering Lerarenopleidingen)

In het hoger onderwijs is de term ‘leeruitkomst’ (LU of LUK) in opkomst, met name in beroepsgerichte opleidingen. De term is niet nieuw, de invulling is in veel opzichten wel nieuw binnen het Nederlandse onderwijssysteem. Kort door de bocht geformuleerd betekent het dat de een-op-eenkoppeling tussen aanbod en leeropbrengst voor de individuele student losgelaten wordt. Of anders gezegd: leeruitkomsten verleggen de aandacht naar de kwaliteit van de uitstroom in plaats van drempels bij de instroom of tijdens de opleiding. Dat biedt kansen.

Leerwegonafhankelijke leeruitkomsten bieden de mogelijkheid dat studenten op verschillende wijze door de opleiding gaan. De leerbehoefte, wensen en (on)mogelijkheden van de student in relatie tot de eindkwalificatie van de gekozen opleiding bepalen het pad. Dat betekent nadrukkelijk niet dat de leerroute individualistisch is of een vrije keuze van de student. De aard van het beroep of de diversiteit binnen het beroepenveld waarvoor opgeleid wordt is bepalend voor de eindkwalificaties en daarmee voor de leeruitkomsten. De opleiding biedt ondersteuning in de vorm van aanbod en begeleiding, maar is flexibeler in de aanpassing aan de omstandigheden van de student en de mogelijkheden die de werkplek van de student biedt om te leren. Als het goed is, wordt daarbij op een natuurlijke wijze tegemoetgekomen aan verschillen tussen studenten. Leeruitkomsten stellen het perspectief van de student centraal, en vergroten tegelijkertijd de zelfregie van de student.

Dat klinkt prachtig, maar hoe moet dat? Maakt dat de doorstroom van vo naar ho gemakkelijker of juist niet? Waarin is het werken met leeruitkomsten voor studenten anders dan wat zij (en wij!) gewend zijn? Hoe kunnen student en opleider helder krijgen welk studiepad het beste past?

In deze workshop krijgen deelnemers inzicht in de betekenis van het werken met leeruitkomsten. Dat wordt concreet gemaakt aan de hand van een gesprekstool waarmee de leerbehoeften van een student die aan een (beroeps)opleiding begint in kaart gebracht kunnen worden.

Bekijk hier de presentatie van deze workshop.