Op deze pagina vindt u door OPeRA ontwikkelde en gedeelde materialen voor de vo-ho-aansluiting, zoals tools, rapporten, factsheets, adviezen en praktijkvoorbeelden.

Resultaten adviezen OPeRA-werkgroepen

Samen bouwen aan loopbaanontwikkeling voor leerlingen en studenten

Goede studiekeuze- en loopbaanbegeleiding vraagt om samenhang tussen keuzevaardigheid, studievaardigheid en leerlingbegeleiding én om een schoolomgeving waarin leerlingen worden ondersteund bij het leren maken van keuzes.

De werkgroep LOB is van iedereen (2025–2026) bouwde voort op het bestaande OPeRA-model voor studiekeuzebegeleiding. Het model is uitgebreid met de loopbaangerichte leeromgeving: een aanpak waarin loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) een gedeelde verantwoordelijkheid is binnen de school. Professionalisering van het team, een samenwerkcultuur en een heldere samenwerkstructuur vormen daarbij belangrijke voorwaarden. Schoolleider, decaan of loopbaanexpert, mentor of loopbaanbegeleider en vakdocent dragen ieder vanuit hun eigen rol bij aan de loopbaanontwikkeling van leerlingen.

10-Stappenplan ‘Op weg naar een leerlijn vaardigheden’

Generieke vaardigheden, zoals studievaardigheden, samenwerken, kritisch denken en reflecteren, zijn belangrijk voor een goede aansluiting tussen voortgezet en hoger onderwijs. Het ontwikkelen ervan vraagt om een samenhangende, vakoverstijgende aanpak die past bij de eigen school en aansluit bij wat er al gebeurt.

De OPeRA-werkgroep Generieke vaardigheden (2023–2024) ontwikkelde hiervoor een 10-stappenplan waarmee scholen een eigen leerlijn kunnen opzetten en duurzaam inbedden in het curriculum. De aanpak is gericht op samenwerking binnen het team, integratie van vaardigheden in de vaklessen en breed draagvlak. Een concreet en hanteerbaar 10-stappenplan biedt structuur bij het ontwikkelen, invoeren, evalueren en borgen van de leerlijn.

Studiekeuzeactiviteiten in het hoger onderwijs

Tijdens het studiekeuzeproces hebben leerlingen verschillende vragen en behoeften. Welke activiteit in het hoger onderwijs past daarbij en op welk moment is die het meest relevant? De OPeRA-werkgroep Afstemming studiekeuzebegeleiding (2022) ontwikkelde hiervoor samen met Expertisepunt LOB praktische hulpmiddelen voor schooldecanen en mentoren.

De Wegwijzer studiekeuzeactiviteiten hoger onderwijs brengt veelvoorkomende loopbaanvragen tijdens het studiekeuzeproces in kaart en koppelt deze aan passende typen studiekeuzeactiviteiten. De bijbehorende handreiking ondersteunt professionals bij het gebruik van de wegwijzer in de begeleiding van leerlingen. Daarnaast laat het overzicht per instelling zien met welke zoektermen passend aanbod te vinden is bij de HvA, Hogeschool Inholland, UvA en VU.

Aansluiting vo-ho op het gebied van taalontwikkelend onderwijs

Een goede aansluiting tussen voortgezet en hoger onderwijs vraagt ook om aandacht voor taal. Daarbij gaat het niet alleen om het taalniveau waarmee leerlingen het vo verlaten en het niveau dat in het hoger onderwijs van hen wordt verwacht, maar ook om de vraag hoe taalontwikkeling in beide sectoren kan worden ondersteund.

De OPeRA-werkgroep Taal in de vo-ho-aansluiting (2020–2021) onderzocht waar knelpunten in deze overgang liggen, hoe het zicht op uitstroom- en instroomniveau kan worden verbeterd en wat scholen en instellingen kunnen doen om de aansluiting te versterken. Daarbij is ook gekeken naar taalontwikkelend lesgeven binnen alle vakken en naar verschillen tussen hbo en wo. De opbrengsten zijn gebundeld in een rapport en factsheet en aangevuld met 99 praktische tips voor taalontwikkelend lesgeven.

Studiekeuzebegeleiding

Bij het maken van een passende studiekeuze is het, naast informatie over opleidingen, belangrijk dat leerlingen leren kiezen: ontdekken wat bij hen past, ervaringen opdoen en in gesprek gaan over hun interesses, kwaliteiten en volgende stappen.

De OPeRA-werkgroep Studiekeuzebegeleiding (2018–2019) onderzocht hoe leerlingen hier nog beter in kunnen worden begeleid en hoe voortgezet en hoger onderwijs daarbij nog beter op elkaar kunnen aansluiten. De werkgroep keek onder meer naar persoonlijke begeleiding, ervaringsgerichte voorlichting, de rol van ouders en docenten en het contact tussen leerlingen, studenten en onderwijsinstellingen.

De opbrengsten zijn vastgelegd in een rapport en vormden de basis voor het OPeRA-model voor studiekeuzebegeleiding. Dit model helpt scholen en instellingen om samenhang aan te brengen in hun aanpak van loopbaanoriëntatie en -begeleiding.

Leraar van de toekomst

Wat vraagt het onderwijs van de leraar van de toekomst en hoe kunnen scholen en lerarenopleidingen daar samen op inspelen? De OPeRA-werkgroep Leraar van de Toekomst (2017–2018) onderzocht deze vragen vanuit het perspectief van de Amsterdamse regio.

De werkgroep ontwikkelde een visie op het profiel van de toekomstige leraar en formuleerde aanbevelingen voor scholen en hbo- en universitaire lerarenopleidingen om dit profiel verder te versterken. Daarbij is ook aandacht voor de duurzame professionele ontwikkeling van zittende leraren en voor de manier waarop opleiding en praktijk elkaar kunnen versterken.

OPeRA-onderzoek

Loopbaanoriëntatie en -begeleiding | praktijkvoorbeelden binnen het OPeRA-netwerk

Voortbordurend op het OPeRA-model voor LOB en de adviezen voor studiekeuzebegeleiding is er ingespeeld op de behoefte aan concrete praktijkvoorbeelden en elementen voor een effectieve aanpak.

In een wetenschappelijk onderzoek uit 2021 brachten Nicky de Vries en Mariëtte Huizinga (VU) praktijkvoorbeelden van LOB en studiekeuzebegeleiding binnen het OPeRA-netwerk in kaart. Het onderzoek laat zien op welke aspecten deze praktijken inzetten, welke randvoorwaarden daarbij een rol spelen en welke knelpunten aandacht vragen. De bevindingen zijn vertaald naar concrete handvatten voor de praktijk.

Nicky de Vries promoveerde later op dit onderwerp. Haar proefschrift Navigating educational choices: Supporting students’ person-environment fit and identity development in relation to academic success in higher education biedt verdere verdieping.

Motivatie bij de overgang van vo naar ho | NRO-onderzoek

Naar aanleiding van een OPeRA-netwerkbijeenkomst over motivatie in 2019 liet OPeRA onderzoek uitvoeren naar de motivatie van leerlingen bij de overgang van voortgezet naar hoger onderwijs.

Centraal stond de vraag welke onderwijsinterventies effectief zijn om de motivatie van leerlingen tijdens deze overgang te bevorderen. Het onderzoek brengt de beschikbare kennis hierover bijeen en biedt aanknopingspunten voor professionals die leerlingen begeleiden in de overgang naar het hoger onderwijs.