23 feb Netwerkbijeenkomst 9 april 2026: open leermateriaal in de vo-ho-aansluiting
Ga direct naar ‘Terugkijken en verdiepen’ voor de presentaties en opname.
Terugblik OPeRA-netwerkbijeenkomst
Open leermateriaal in de vo-ho-aansluiting
Tijdens de OPeRA-netwerkbijeenkomst gingen onderwijsprofessionals uit het voortgezet en hoger onderwijs met elkaar in gesprek over open leermateriaal en de betekenis daarvan voor de vo-ho-aansluiting.
Centraal stond de vraag wat open leermateriaal is en hoe u dit in de praktijk kunt gebruiken. Daarbij kwam naar voren dat er veel materiaal beschikbaar is, maar dat het benutten ervan aandacht vraagt.
Opzet van de middag
- Wat zijn open leermaterialen en hoe herkent u deze?
- Toepassing in de praktijk
- Van individuele initiatieven naar een samenhangende aanpak
- Plenaire uitwisseling en reflectie
Presentatie 1: Open leermateriaal: een tipje van de sluier
Spreker: Robert Schuwer
Robert Schuwer ging in op de vraag wat open leermateriaal is, hoe u dit kunt herkennen en welke mogelijkheden het biedt voor het onderwijs en de vo-ho-aansluiting.
Wat zijn open leermaterialen?
Open leermaterialen zijn leer-, onderwijs- en onderzoeksmaterialen die onder een open licentie beschikbaar zijn. Deze licentie maakt het mogelijk om materiaal te hergebruiken, aan te passen en te delen.
Open leermateriaal komt voor in verschillende vormen, zoals video’s, opdrachten en digitale leermodules.
Tegelijkertijd is niet al het online beschikbare materiaal automatisch ‘open’. Of u materiaal mag gebruiken, hangt af van de licentie en de voorwaarden die daarbij horen.
Toepassing in de praktijk
De bijeenkomst liet zien dat het werken met open leermateriaal in de praktijk vragen oproept. Hoewel er veel materiaal beschikbaar is, is het niet altijd eenvoudig om dit te vinden.
Daarnaast spelen factoren zoals beschikbare tijd, middelen en persoonlijke voorkeuren een rol. Het gebruik van open leermateriaal vraagt om kennis en aandacht voor kwaliteit en toepasbaarheid.
Ook kwam aan bod dat ontwikkelingen zoals generatieve AI het maken van leermateriaal eenvoudiger maken, maar tegelijkertijd vragen oproepen over betrouwbaarheid en brongebruik.
Over Robert Schuwer
Dr. ir. Robert Schuwer is een onafhankelijk consultant en onderzoeker op het gebied van open leermaterialen. Sinds 2006 houdt hij zich voornamelijk bezig met open leermaterialen en open onderwijs. Van 2014 tot 2022 was hij lector Open Educational Resources aan de Fontys Hogeschool in Eindhoven. In september 2016 werd hij benoemd tot Chairholder van de UNESCO-leerstoel voor OER bij Fontys. Zijn huidige onderzoek richt zich op de adoptie van OER en andere vormen van open onderwijs door docenten in funderend en hoger onderwijs.
Meer informatie is te vinden op https://www.robertschuwer.nl.
Presentatie 2: Van individuele keuze naar bewuste strategie
Spreker: Cees van Gent
Van individuele keuze naar samenhang
Cees van Gent ging in op de manier waarop instellingen omgaan met (open) leermaterialen. In de praktijk is het gebruik vaak afhankelijk van individuele keuzes van docenten.
De vraag is hoe deze initiatieven kunnen worden verbonden tot een samenhangende aanpak. Daarbij spelen onder meer visie, bewustwording en infrastructuur een rol. Ook samenwerking tussen docenten, onderwijsondersteuning en bibliotheken is hierbij van belang.
In de praktijk gaat dit bijvoorbeeld over het ondersteunen van docenten bij het zoeken naar geschikt materiaal en het organiseren van gebruik binnen bestaande systemen.
Over Cees van Gent
Cees van Gent is sinds 2002 werkzaam in het hoger onderwijs. Tot 2019 voornamelijk in de onderwijslogistiek. Daarna als afdelingshoofd Onderwijsondersteuning bij de universiteitsbibliotheek van de Vrije Universiteit. Vanuit deze twee ervaringsgebieden heeft hij meegewerkt aan de ontwikkeling van SURF CopyrightCheck, bevordert hij het bewuste gebruik van (open) leermaterialen aan de VU en ondersteunt hij op landelijk niveau het wo-onderhandelingsteam op het gebied van de Easy Access-regeling.
Uitwisseling en reflectie
In de plenaire uitwisseling bespraken deelnemers vragen als:
- Hoe kan open leermateriaal bijdragen aan een soepelere overgang van vo naar ho?
- Welke randvoorwaarden zijn nodig om het gebruik te ondersteunen?
- Welke aandachtspunten spelen bij het zetten van vervolgstappen?
De gesprekken lieten zien dat er interesse is in het werken met open leermateriaal en dat de toepassing in de praktijk verdere uitwerking vraagt. Daarbij kwam naar voren dat open leermateriaal kan bijdragen aan de voorbereiding op het hoger onderwijs, bijvoorbeeld door inzicht te geven in de inhoud en werkwijze van opleidingen. Dit vraagt in de praktijk aandacht voor vindbaarheid, kwaliteit en organisatie.
Terugkijken en verdiepen
Bekijk de presentaties van Robert Schuwer en Cees van Gent.
PowerPoint-presentaties
Opname van de presentaties
Aanvullend document
Naar aanleiding van de netwerkbijeenkomst heeft de Universiteitsbibliotheek van de Vrije Universiteit een inventarisatie gedeeld van activiteiten op het gebied van de vo-ho-aansluiting. Het document bevat een overzicht van activiteiten waarvan docenten in het vo (gratis) gebruik kunnen maken, waaronder e-learning over informatievaardigheden, eduboxen met 3D-geprinte kleitabletten, museumbezoek aan de VU Art Science Gallery en mogelijkheden voor maatwerk.
Leestip: meer over open leermaterialen leest u op Onderwijskennis.nl.
Sorry, het is niet mogelijk om te reageren.