Netwerkbijeenkomst 29 januari 2026: digitale geletterdheid, mediawijsheid en vo-hbo-wo-aansluiting

Terugblik OPeRA-netwerkbijeenkomst

Digitale geletterdheid, mediawijsheid en vo-hbo-wo-aansluiting

Tijdens de OPeRA-netwerkbijeenkomst gingen onderwijsprofessionals uit het voortgezet, middelbaar en hoger onderwijs met elkaar in gesprek over digitale geletterdheid en mediawijsheid. Centraal stond de vraag hoe deze vaardigheden bijdragen aan een soepele vo-hbo-wo-aansluiting.

Wat vraagt het van leerlingen en studenten om informatie te zoeken, data te verwerken en bronnen kritisch te beoordelen? En hoe kunt u daar als school of ho-instelling gericht op aansluiten?
Twee inhoudelijke bijdragen en verdiepende gesprekken in subgroepen boden hiervoor handvatten.

Opzet van de middag

• Digitale onderzoeksvaardigheden
• Mediawijsheid en maatschappelijke manipulatie
• Verdieping en uitwisseling in subgroepen

Digitale onderzoeksvaardigheden als basis

Kim Blankendaal (Don Bosco College, Impuls Open Leermateriaal en promovendus aan de UU) liet zien dat digitale onderzoeksvaardigheden randvoorwaardelijk zijn om onderzoek goed te kunnen presenteren. Het gaat om alle stappen van onderzoek doen: informatie zoeken en selecteren, data verwerken, grafieken maken, formules correct noteren en bevindingen helder presenteren.

In profielwerkstukken en verslagen ziet zij regelmatig dat de inhoud van het onderzoek van leerlingen goed is, maar dat foutjes in vorm en techniek afleiden van de kern van het onderzoek en verwarring creëren. Denk aan grafieken zonder astitels, onduidelijke eenheden of afbeeldingen zonder bronvermelding. Zoals zij toelichtte, kunnen kleine technische keuzes invloed hebben op of de resultaten correct worden gepresenteerd.

Dit is zonde van het mooie onderzoek en het ontbreken van digitale vaardigheden kost leerlingen ook onnodig tijd en aandacht, die zij niet aan de inhoud van hun onderzoek kunnen besteden.

Blankendaal ontwikkelde op haar school, het Don Bosco College, een doorlopende leerlijn waarin deze vaardigheden stapsgewijs en vakoverstijgend worden geoefend. Leerlingen werken al vroeg met programma’s als Word en Excel, leren bronnen correct gebruiken en passen dit toe in onderzoeksopdrachten.

Alle docenten kunnen deze modules geven. Daardoor is de aanpak schoolbreed herkenbaar en kan een collega bij uitval het eenvoudig overnemen.

Een deelnemer vatte het als volgt samen:
“Dit had ik eigenlijk ook willen hebben als wo-student.”

Ook klonk herkenning uit de zaal: docenten zien dat leerlingen vaak niet weten hoe zij data moeten verwerken of documenten goed opslaan. Daarom kan een structurele aanpak, ingebed in meerdere vakken, helpen.

Mediawijsheid en kritisch denkvermogen

Daarna ging Jelle Postma (Justice for Prosperity) in op mediawijsheid en maatschappelijke manipulatie. Zijn centrale boodschap was dat wat u ziet niet altijd overeenkomt met wat er speelt.

Leerlingen krijgen dagelijks informatie, onder andere via sociale media en nieuwsplatforms. Zonder kritisch denkvermogen is het lastig om feit van beïnvloeding te onderscheiden of achterliggende belangen te herkennen.

Jelle benoemde daarbij vragen als:

• Wie financiert deze boodschap?
• Welk belang speelt hier?
• Waarom krijg ik dit te zien?

Door deze systematisch te gebruiken leren leerlingen bronnen te onderzoeken en desinformatie beter te herkennen.

Een deelnemer gaf aan:
“Het is goed dat docenten dit ook zien en bespreken.”

De bijeenkomst maakte duidelijk dat mediawijsheid niet alleen aandacht vraagt van leerlingen, maar ook van docenten en scholen als geheel.

Verdieping in subgroepen

In de subgroepen bespraken deelnemers de volgende vragen:

• Wat er nodig is om samen verder te bouwen aan een sterke doorgaande leerlijn en een soepele vo-ho-overgang met betrekking tot digitale geletterdheid en mediawijsheid?
• In hoeverre kunnen de aangereikte inzichten en voorbeelden hierbij binnen de eigen school of instelling worden toegepast?

Terugkerende thema’s waren:

• het regelmatig en bewust oefenen van digitale vaardigheden
• vakoverstijgende samenwerking tussen docenten
• het delen van materialen en leerlijnen
• behoefte aan praktische voorbeelden

Scholen verschillen in aanpak, maar de wens om samen te werken aan een duidelijke doorgaande lijn werd breed gedeeld.

De bijeenkomst liet zien dat digitale onderzoeksvaardigheden en mediawijsheid geen losse onderdelen zijn, maar voorwaarden voor leerling- en studentsucces en een soepele vo-ho-overgang. Door deze vaardigheden vroeg en samenhangend te ontwikkelen worden leerlingen en studenten hier vaardig in, wat kan bijdragen aan een soepele overgang naar het hoger onderwijs en het leren omgaan met desinformatie.

Wilt u de presentatie van Kim Blankendaal bekijken?

Bekijk de PowerPoint-presentatie

Bekijk de opname van de presentatie

Over onderzoeksvaardigheden schreef Kim Blankendaal een artikel voor de OPeRA-nieuwsbrief. Lees het volledige artikel.