Leraar van de Toekomst

Wat vraagt het onderwijs van de leraar van de toekomst en hoe kunnen scholen en lerarenopleidingen daar samen op inspelen?

De OPeRA-werkgroep Leraar van de toekomst (2017–2018) onderzocht deze vragen vanuit het perspectief van de Amsterdamse regio. De werkgroep richtte zich vooral op startende leraren, maar keek ook naar de verdere professionele ontwikkeling van zittende leraren en naar de samenwerking tussen scholen en lerarenopleidingen.

Aanleiding en opdracht

Tijdens een OPeRA-schoolleidersbijeenkomst in november 2017 kwamen verschillen naar voren tussen wat scholen van startende leraren verwachtten en wat lerarenopleidingen binnen de opleiding konden bieden. Daarbij werd onder meer gesproken over pedagogisch-didactische vaardigheden, ervaring met verschillende onderwijsconcepten en de overgang van opleiding naar werken in de school.

De werkgroep kwam tussen december 2017 en mei 2018 vijf keer bijeen en werkte aan twee vragen:

• Wat is het profiel van de leraar van de toekomst?
• Wat kunnen scholen en opleidingen in de regio doen om dit profiel te versterken?

De werkgroep keek daarbij naar zowel hbo- als universitaire lerarenopleidingen en hield rekening met verschillen tussen beide opleidingsroutes, bijvoorbeeld in de duur en omvang van de praktijkervaring.

Profiel van de leraar van de toekomst

De werkgroep gebruikte leiderschap als overkoepelend begrip voor het vermogen van leraren om zelfstandig te handelen binnen een professionele gemeenschap, te reflecteren op hun eigen positie en ontwikkeling en verantwoordelijkheid te nemen voor hun onderwijs.

Daarbinnen benoemde de werkgroep vier kenmerken:

• gedifferentieerd en leerlinggericht onderwijs bieden;
• over de grenzen van het eigen vak kijken en vakoverstijgend onderwijs kunnen bieden;
• kennis arrangeren en het eigen onderwijs ontwerpen;
• reflecteren op de eigen positie en de eigen leerbehoefte in kaart brengen.

De werkgroep presenteerde dit niet als een volledig competentieprofiel, maar als een aantal kenmerken die volgens haar extra aandacht verdienden in de ontwikkeling van leraren.

Tijdens de bespreking van de visie binnen OPeRA werd onder meer benadrukt dat samenwerking, pedagogiek en blijvende professionele ontwikkeling eveneens van belang zijn. Ook werd besproken of leiderschap de meest passende overkoepelende term was.

Wat vraagt dit van scholen en lerarenopleidingen?

De werkgroep formuleerde verschillende mogelijkheden om opleiding, startfase en verdere professionele ontwikkeling meer met elkaar te verbinden.

Daarbij werd onder meer aandacht gevraagd voor:

• meer samenhang tussen lerarenopleiding en praktijkervaring op school;
• langere en beter geïntegreerde praktijkervaring;
• aandacht voor pedagogiek en complexe didactische vaardigheden;
• ervaring met verschillende schooltypen en onderwijsconcepten;
• maatwerk voor verschillende routes naar het leraarschap;
• verdere professionalisering gedurende de loopbaan.

Een belangrijk uitgangspunt in het rapport is dat de ontwikkeling van een leraar niet ophoudt bij het afronden van de opleiding. De werkgroep ziet daarbij een rol voor zowel scholen als lerarenopleidingen.

Rapport Leraar van de toekomst

De visie en aanbevelingen van de werkgroep zijn vastgelegd in het rapport De leraar van de toekomst.

Lees het rapport Leraar van de toekomst

Het rapport beschrijft de situatie en beleidscontext van 2017–2018. Verwijzingen naar bijvoorbeeld toelatingseisen, bevoegdheden en opleidingsroutes moeten daarom in die historische context worden gelezen.

Terugkijken en verdiepen

Netwerkbijeenkomst 16 april 2018

Tijdens de OPeRA-netwerkbijeenkomst van 16 april 2018 presenteerde de werkgroep haar visie op het profiel van de leraar van de toekomst. De deelnemers gingen vervolgens in groepen in gesprek over twee vragen: in hoeverre zij zich herkenden in de visie en wat nodig zou zijn om deze in de praktijk te realiseren.

In de gesprekken kwamen onder meer samenwerking, pedagogiek, professionele ontwikkeling, reflectie en vakoverstijgend werken aan bod. Ook werd besproken of leiderschap de meest passende overkoepelende term was. De opmerkingen uit de bijeenkomst werden meegenomen bij de verdere uitwerking van het rapport.

Bekijk het verslag en de presentatie van 16 april 2018

Netwerkbijeenkomst 25 juni 2018

Tijdens de OPeRA-netwerkbijeenkomst van 25 juni 2018 werd het eindrapport Leraar van de toekomst gepresenteerd. Deelnemers gingen daarna in gesprek over de vraag waar en hoe de uitkomsten verder konden worden ingebracht.

Bekijk het verslag van de netwerkbijeenkomst van 25 juni 2018

Bekijk de presentaties van 25 juni 2018