Dealing with the real stuff: oefenplek voor nieuw soort docentschap

Het vak Burgerschapsonderwijs bereidt leerlingen voor op hun rol in onze democratische samenleving. Docenten van de HvA en de AHK onderzochten of je met activistische kunst jongeren kunt inspireren om kritisch na te denken over de maatschappij. Mike, student lerarenopleiding Maatschappijleer: “In eerste instantie dacht ik dat leerlingen dit verschrikkelijk zouden vinden.’’

De bedoeling van het project Dealing with the real stuff was studenten en leerlingen uit te dagen tot het creatief uiten van hun maatschappelijke betrokkenheid. Studenten van de opleiding Leraar Maatschappijleer (HvA) en studenten van de docentopleiding beeldende kunst en vormgeving van de Breitner Academie (AHK) kregen de opdracht een workshop te geven aan vmbo-leerlingen van het Montessori Lyceum Oostpoort. De workshop moest een artistieke activistische interventie zijn voor de leerlingen waarbij kunsteducatie en burgerschapsonderwijs gecombineerd moesten worden in de workshop.

Janneke Nieuwesteeg, coördinator van de lerarenopleiding maatschappijleer en van de minor levensbeschouwing en maatschappij (HvA), begeleidde de interdisciplinaire groepjes. “Mijn studenten zijn gewend om vraagstukken meer cognitief aan te vliegen. Het was daarom heel leerzaam om met de Breitner-studenten – die een wat vrijere en creatieve manier van denken hebben – samen te werken. Door deze combinatie van kunst en burgerschap wordt het vak meer een oefenplaats, een plek waarin zowel diversiteit en inclusie als vrijheid van expressie centraal staan.”

Vooroordelen opschrijven met stoepkrijt

Chayenne, ook vierdejaars student van de lerarenopleiding maatschappijleer, herkent dat. “Door burgerschap op een kunstzinnige manier te behandelen, leer je leerlingen dat verschillende meningen normaal zijn. Er zijn grenzen tot hoever je mag gaan, maar als je die grenzen niet overgaat is er vrijheid om te delen wat jij als persoon vindt of ziet.”

De leerlingen deelden hun vooroordelen eerst op post-its in de klas. Chayenne: “Daarna vroegen we de leerlingen het vooroordeel dat ze het diepste raakte mee te nemen. Op een plein midden in een winkelcentrum in Amsterdam Oost konden ze met stoepkrijt hun vooroordelen tekenen of schrijven.” Mike, student Leraar Maatschappijleer, herinnert zich dat ook bezoekers nieuwsgierig waren. “Sommigen zeiden dat we dat vaker moesten doen! Ik vond het geweldig om die reacties te krijgen terwijl de leerlingen bezig waren.” Janneke licht toe waarom gekozen is voor vmbo-leerlingen. “Vmbo’ers hebben vaak het gevoel dat hun stem er niet toe doet. Ze leren op school dat ze zich moeten gedragen en moeten luisteren. Maar met behulp van kunst leren ze hoe je op speelse wijze activistisch kan zijn en kunnen ze ervaren dat ook hun ‘voice’ ertoe doet.”

Wegspoelen van vooroordelen

De studenten waren ook best onder de indruk van de vooroordelen waar de leerlingen mee te maken kregen. “Ze denken dat ik een terrorist ben omdat ik Arabisch ben.” Of “Ze zeggen dat ik dom ben omdat ik zwart ben.” Mike: “Een van de leerlingen tekende een berg met een rechte en een kronkelweg. De kronkelweg was de weg die deze leerling had te volgen door afkomst en achtergrond.” Vervolgens mochten de leerlingen hun teksten en tekeningen met water wegspoelen. “Daarmee wilden we de leerlingen bewust maken dat ze met vooroordelen te maken krijgen en dat ook voelen, maar dat het ze niet definieert. Het ligt eraan wat jij ermee doet.”

Uit de bocht vliegen mag

Chayenne denkt dat ze de combinatie van kunst en burgerschap later wel zal willen inzetten als docent maatschappijleer. “Omdat je leerlingen motiveert out of the box te denken en op een andere manier naar burgerschap laat kijken.” Janneke licht toe hoe het vak burgerschap zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld naar actief burgerschap en sociale cohesie. Wat veel meer ruimte geeft voor diversiteit en pluraliteit. “Je mag van elkaar verschillen en er andere opvattingen op nahouden maar wel met oog voor de gezamenlijkheid en de onderlinge binding. Je mag op school af en toe uit de bocht vliegen om te zien wat jouw gedrag teweegbrengt bij anderen. Daar leer je van.”

Lerarenopleiding maatschappijleer

Janneke Nieuwesteeg is al ruim een decennium betrokken bij de dialoogdag, een jaarlijks onderwijsproject binnen stadsdeel Amsterdam West waarbij jongeren met diverse levensbeschouwelijke en culturele achtergronden met elkaar in gesprek gaan. Ze publiceert regelmatig vakdidactische reflecties, zoals op platforms als Expertisepunt Burgerschap, waarin ze lespraktijken deelt rondom authentieke ontmoetingen en interculturele dialoog. Meer informatie over de opleiding: Leraar Maatschappijleer voltijd

Dealing with the real stuff

Het project Dealing with the real stuff is een initiatief van Nathalie Roos, docent Beeldende Kunst en Vormgeving aan de Breitner Academie. Zij startte een driejarige pilot in samenwerking met docenten van de opleiding beeldende kunst en vormgeving (Breitner Academie, Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten) en de lerarenopleiding maatschappijleer van de Hogeschool van Amsterdam. Het project werd een oefenplek voor een nieuw soort docentschap waarin maatschappelijke betrokkenheid, artistieke verbeelding en pedagogische engagement samenkomen.

Publicatie: https://framerframed.nl/store/product/dealing-with-the-real-stuff/